Chỉ còn ít ngày nữa, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - sự kiện chính trị trọng đại của đất nước sẽ chính thức khai mạc (từ ngày 19 đến 25/01/2026). Đây là thời điểm toàn Đảng, toàn dân, toàn quân dồn tâm thế cho việc tổng kết chặng đường đã qua, hoạch định tầm nhìn phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, càng gần đến Đại hội, hoạt động tung tin sai lệch, xuyên tạc, chống phá càng gia tăng, nhất là trên không gian mạng - nơi thông tin lan truyền theo cấp số nhân, cảm xúc thường đi trước kiểm chứng và sự hoài nghi dễ dàng được “kích hoạt” nếu thiếu thông tin chính thống kịp thời.

Nhận diện rõ 2 dạng thông tin sai trái, xuyên tạc

Cần phân biệt rạch ròi giữa thông tin sai do vô ý (misinformation) và thông tin sai có chủ đích (disinformation). Nếu dạng thứ nhất chủ yếu xuất phát từ việc nghe kể lại, cắt xén phát ngôn, suy diễn thiếu căn cứ, thì dạng thứ hai lại được tổ chức bài bản, có kịch bản, lựa chọn thời điểm nhạy cảm, đánh trúng vào những vấn đề dư luận quan tâm như công tác nhân sự, văn kiện Đại hội, tình hình kinh tế - xã hội, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực... Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các chiến dịch này thường không “đánh nhanh thắng nhanh”, mà “mưa dầm thấm lâu”, tạo ra một không khí mập mờ, khiến người tiếp nhận rơi vào trạng thái “không biết tin ai”. Chính sự mệt mỏi và hoài nghi kéo dài mới là mục tiêu nguy hiểm nhất của tin giả.

AI tạo ra và gia tăng mức độ tinh vi của tin giả

Điểm đáng lo ngại hiện nay là sự kết hợp giữa tin giả và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Các nghiên cứu và cảnh báo gần đây của Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu cho thấy, AI tạo sinh đang bị lợi dụng để sản xuất deepfake, giả giọng nói, giả hình ảnh lãnh đạo, cán bộ cấp cao; “biến tấu” câu chuyện sai sự thật theo hướng cá nhân hoá, khiến người tiếp nhận khó phân biệt thật - giả. Tổ chức NewsGuard từng chỉ ra rằng, nhiều chatbot AI có thể tạo ra nội dung sai lệch nhưng được trình bày trơn tru, có vẻ “hợp lý”, nếu dữ liệu đầu vào bị dẫn dắt. Đây là thách thức không chỉ với Việt Nam mà với toàn bộ hệ thống quản trị thông tin toàn cầu. Chính vì vậy, Liên minh châu Âu đã coi tin giả là rủi ro hệ thống, ban hành Đạo luật Dịch vụ số (DSA), buộc các nền tảng số lớn phải đánh giá nguy cơ, minh bạch thuật toán, gắn nhãn nội dung chính trị và chịu trách nhiệm nếu để lan truyền thông tin độc hại. Tại Mỹ và nhiều quốc gia khác, việc can thiệp thông tin trước các kỳ bầu cử đã được nhìn nhận là mối đe doạ an ninh phi truyền thống. Nhiều chiến dịch xử lý quy mô lớn đã được triển khai, không chỉ nhắm vào từng bài đăng riêng lẻ mà vào mạng lưới tài khoản giả, nguồn phát tán có tổ chức. Điều này cho thấy một thực tế rõ ràng là: chống tin giả hiệu quả không phải là chạy theo từng tin đồn, mà là quản trị rủi ro thông tin ngay từ đầu.

Từ “đập tin giả” sang tăng sức đề kháng xã hội

Ở Việt Nam, mục tiêu cốt lõi trước thềm Đại hội XIV là giữ vững ổn định chính trị - xã hội, củng cố và gia tăng niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Bởi lẽ, khi niềm tin bị suy giảm, kẻ tung tin giả không nhất thiết phải là một tổ chức hay cá nhân cụ thể, mà chính là trạng thái hoài nghi lan rộng, làm suy giảm sức mạnh đồng thuận trong xã hội. Theo thống kê của các cơ quan chức năng, mỗi năm phát hiện và xử lý hàng chục nghìn thông tin xấu độc trên không gian mạng, trong đó giai đoạn trước các sự kiện chính trị lớn, tỷ lệ tin giả, tin xuyên tạc tăng cao rõ rệt, tập trung vào các nội dung liên quan đến nhân sự, đường lối, chính sách và công tác cán bộ. Việt Nam có lợi thế là hệ thống truyền thông chính thống thống nhất, tập trung, có khả năng cập nhật nhanh; thông tin chỉ cần đúng, đủ, rõ nguồn, đúng thời điểm để người dân có căn cứ đối chiếu, tự kiểm chứng. Vì vậy, một chuyển hướng rất quan trọng hiện nay là tăng “sức đề kháng” của xã hội trước tin giả, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả. Điều này đòi hỏi phải trang bị cho người dân kỹ năng nhận diện nội dung cắt ghép, mạo danh, hình ảnh, clip không rõ nguồn; hình thành thói quen kiểm chứng tối thiểu như nguồn phát tin, văn bản gốc, kênh chính thức; cảnh giác với những nội dung đánh mạnh vào cảm xúc tiêu cực, kích động phẫn nộ, nghi kỵ, chia rẽ. Khi người dân quen đặt câu hỏi “bằng chứng ở đâu?”, “nguồn nào xác nhận?” thì tin giả sẽ tự mất đất sống.

Trong bối cảnh đó, Ban Chỉ đạo 35, Ban Công tác 35 các cấp cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong việc: Chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận, không để bị động, bất ngờ trước các tình huống truyền thông phức tạp; chủ động nắm tình hình, phát hiện sớm, từ xa các dấu hiệu tung tin sai lệch, xuyên tạc; thiết lập cơ chế phối hợp nhanh giữa các cơ quan chức năng, báo chí và lực lượng nòng cốt trên không gian mạng; tham mưu cấp ủy triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa và đấu tranh, coi trọng cả “xây” và “chống” (“Xây” là tăng cường thông tin chính thống, chính xác, có trọng tâm, trọng điểm; “Chống” là kiên quyết phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bóp méo, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, công tác nhân sự, văn kiện và các nội dung liên quan đến Đại hội XIV).

Đại hội XIV của Đảng không chỉ là sự kiện trong hội trường, mà còn là “phép thử” về năng lực giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian mạng. Chủ động phòng, chống thông tin sai lệch, xuyên tạc chính là góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ sự ổn định và tương lai phát triển của đất nước./.